تاریخچه آرایش صورت؛ سفر ۷۰۰۰ ساله لوازم آرایش در تمدن‌ها

تاریخچه آرایش صورت به حدود ۷۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد و امروزه از لوازم آرایشی در هر جای دنیا استفاده می‌شود. در این مطلب از لاریسا مد، سفر آرایش را از مصر باستان تا ایران، روم، چین و ژاپن مرور می‌کنیم و ریشه‌های لوازم آرایشی پرکاربردی مثل ریمل، سایه چشم و رژ لب را می‌شناسیم. به احترام این سنت پرطرفدار و قدیمی، چهارم ماه آگوست در آمریکا «روز آرایش» نام‌گذاری شده است.

تاریخچه آرایش صورت؛ از طبقه اشراف تا آیین‌های مذهبی

در عهد باستان، آرایش کردن امری ویژه برای اشخاصی از طبقه اجتماعی بالا مثل ملکه‌ها، شاهان و شاهزادگان بود و تنها مختص زنان نبود. آن‌ها برای حضور در مراسم مذهبی از عطر و مواد آرایشی استفاده می‌کردند. همین نکته نشان می‌دهد که تاریخچه لوازم آرایشی از ابتدا با باورهای فرهنگی و جایگاه اجتماعی گره خورده بوده است.

آرایش مصریان باستان

تاریخچه لوازم آرایشی و تاریخچه میکاپ در جهان به مصر باستان بازمی‌گردد. تاریخچه میکاپ در مصریان باستان را بیشتر با رنگ‌های سبز و آبی و خطوط سیاه اطراف چشم می‌توان دید. «کلئوپاترا» همیشه با شیر الاغ، گل سرخ و نعنای هندی حمام می‌کرد و از مواد آرایشی مانند دانه‌های ساییده‌شده کنجد استفاده می‌نمود.

در تاریخچه آرایش صورت مصر باستان گفته شده است که او همچون دیگر زنان مصری علاقه بسیاری به استفاده از حنا و روغن گردو برای سیاه‌تر و درخشان‌تر کردن گیسوان خود داشت و از مدادهای مشکی ابرو و چشم استفاده می‌کرد.

این مدادها از پودر سنگ سرمه، ماده‌ای فلزی، شکننده و ترد به رنگ درخشان مایل به آبی درست می‌شد تا تأثیر نگاه او را چندین برابر کند. لوازم آرایشی دیگر کلئوپاترا که در تاریخچه آرایش مصر باستان به آن اشاره شده است، رژ لب و رژگونه‌های او بودند که به رنگ قرمز ارغوانی بودند و از تخم مورچه کوبیده‌شده و کنه قرمز ساییده‌شده تهیه می‌شدند.

تاریخچه آرایش صورت رومیان و یونانی‌ها

یونانی‌ها نیز از سال ۴۶۰ میلادی با علاقه بسیار زیاد عطر و مواد آرایشی را می‌ساختند و در مراسم مذهبی و استفاده فردی به کار می‌بردند. خانم‌های یونانی از موادی به اسم ورمیلیون برای آرایش صورت استفاده می‌کردند که به رنگ قرمز روشن بود و در ترکیب آن از نمک‌های جیوه استفاده می‌شد.

زنان یونانی گونه‌های خود را با خمیرهای گیاهی که از میوه توت و دانه‌های له و خردشده تهیه شده بود رنگ می‌کردند تا به آن‌ها رنگی درخشان و سالم بدهند؛ این کار را می‌توان سرآغاز درست کردن رژگونه در تاریخچه میکاپ دانست.

همچنین آن‌ها عادت خطرناک‌تری را رواج دادند که استفاده از سرب سفید و جیوه برای پوست صورت بود تا رنگ صورتشان همچون گچ سفید به نظر برسد. اما این مسئله که فلزهای سنگینی مثل این مواد از طریق پوست جذب شده و به مرگ زودرس منجر می‌شود برای آن‌ها ناشناخته بود و متأسفانه این عادت خطرناک تا چند قرن پیش رواج داشت.

تاریخچه آرایش در ایران

در ایران طبق یافته‌های باستان‌شناسان، آرایش چشم از ۴۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح و به شکلی همه‌گیر در میان مردم رواج داشته است. طی حفاری‌ها و کاوش‌هایی که در هفت‌تپه در استان خوزستان صورت گرفت، نوعی لوازم آرایشی کشف شد که کاربردی مثل رژ لب‌های امروزی داشته است. آثار تاریخی باقی‌مانده از عهد باستان ایران اطلاعات جالبی درباره مواد رنگی که برای رنگ کردن مو، ناخن و پوست استفاده می‌شدند به ما می‌دهد.

این مواد از ریشه و برگ درختان و مواد گیاهی و معدنی درست می‌شده است. در ایران باستان نیز از دوران هخامنشی، برای تیره کردن چشم‌ها از سرمه، برای رنگ کردن موها از حنا، برای روشن‌تر کردن پوست از سفیدآب و برای تیره و ضخیم کردن ابروها از وسمه (گیاهی از خانواده گل شب‌بو) استفاده می‌شد. اگر به رنگ مو و ترکیب‌های گیاهی علاقه دارید، کاتالوگ انواع رنگ مو دودی و فرمول ترکیب رنگ‌ها را ببینید.

حتی در آن زمان داشتن خال یکی از معیارهای زیبایی به شمار می‌رفت. به همین علت بسیاری از زنان آن دوره در آرایش خود از گذاشتن خال بر چهره غافل نمی‌شدند.

هرچند سبک آرایشی در دوره‌های گوناگون در ایران تغییر کرد، آنچه در تاریخچه آرایش ایران مشخص است این است که در ایران باستان آرایش کردن تنها برای زنان متأهل امکان‌پذیر بود. همچنین گفته می‌شود این مسئله میان زنان پادشاهان بیشتر مرسوم بوده، به‌گونه‌ای که برای ملاقات با پادشاه زمان بسیاری را صرف آرایش و معطر کردن خود می‌کردند. اگر به عطرهای زنانه علاقه دارید، پیشنهاد می‌کنیم ۷ عطر زنانه گرم و شیرین برای پاییز و زمستان را بخوانید.

تاریخچه آرایش صورت چینی‌ها

در چین باستان نیز از دیرباز رنگ کردن ناخن‌ها، که این روزها به لاک زدن شهرت دارد، بسیار مد بود. در واقع این کار اغلب توسط اشخاص سلطنتی و اشراف‌زاده‌ها انجام می‌شد و نشانه کلاس اجتماعی بالای این اشخاص بود. به‌طور معمول زنان سلطنتی از رنگ طلایی و نقره‌ای استفاده می‌کردند و برای اشخاص معمولی و عموم مردم استفاده از رنگ‌های روشن ممنوع بود.

تاریخچه آرایش صورت ژاپنی‌ها

گیشاها هنوز هم به دلیل روش خاص آرایش چهره خود مشهور هستند. محبوب‌ترین لوازم آرایشی آن‌ها رژ لب‌هایی بود که از گلبرگ‌های خردشده درست می‌شد. خانم‌ها در آن زمان از پودر برنج برای داشتن چهره‌ای سفید و پودری‌شکل استفاده می‌کردند.

جالب است بدانید برای مراسم رسمی از ترکیبی مشکی‌رنگ برای رنگ کردن دندان‌ها استفاده می‌شد. این کار هنوز هم در برخی مراسم سنتی ژاپن مرسوم است. سنت سیاه کردن دندان‌ها مزایایی هم داشت و از پوسیدگی دندان جلوگیری می‌کرد.

در ادامه به تاریخچه چند لوازم آرایشی مرسوم خواهیم پرداخت.

تاریخچه لوازم آرایشی؛ ریمل، سایه چشم و رژ لب

تاریخچه آرایش با ریمل

ریمل یکی از کهن‌ترین لوازم آرایشی شناخته‌شده است و تاریخچه آرایش با ریمل به ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. مصریان باستان عقیده داشتند برای رهایی از شر ارواح بد باید چشم و ابرو را به رنگ تیره آرایش کرد و این کار با ترکیب مواد طبیعی گیاهی یا حیوانی و دوده یا زغال صورت می‌گرفت. روش‌هایی برای آرایش چشم و ابرو بعدها توسط دیگر تمدن‌ها نیز ابداع شد.

اما تا سال ۱۸۳۰ تغییر خاصی در ترکیبات این محصول پرکاربرد پدید نیامد. در این زمان یک عطرساز فرانسوی به اسم «یوجین ریمل» برای نخستین بار محصولی برای آرایش چشم به بازار ارائه کرد که ترکیبی از دوده زغال و وازلین بود و به اسم خودش یعنی «ریمل» شهرت یافت. ریمل او به‌طور گسترده در اروپا و پس از آن در سرتاسر جهان مورد استقبال قرار گرفت؛ به‌گونه‌ای که حتی امروزه در زبان‌های گوناگون مانند فارسی، اسپانیایی، پرتغالی، یونانی، رومانیایی و ترکی به جای ماسکارا (mascara) از عبارت «ریمل» استفاده می‌شود.

حالت اولیه ریمل مدرن توسط یک شیمی‌دان جوان به نام تام لایل ویلیام درست شد. ویلیام که شیمی‌دان بود، با الهام از خواهر بزرگ‌تر خود ریمل را اختراع نمود. خواهر بزرگ او که مژه‌های پرپشتی نداشت، برای داشتن چشم‌هایی زیباتر مژه‌های خود را با مخلوطی از وازلین و خاکستر زغال می‌پوشاند تا سیاه‌تر و پرپشت‌تر به نظر برسند؛ به همین علت ویلیام با ترکیبی از مواد شیمیایی محصولی را تولید کرد که به‌عنوان اولین ریمل ساخته‌شده در جهان از آن یاد می‌شود. او نام این محصول را برای گرامی‌داشتن یاد خواهرش «میبل» و «میبلین» نام‌گذاری کرد و شروع به فروش آن در سطح منطقه کرد.

اگر به دنبال ابزار حرفه‌ای برای مرتب کردن موها هستید، بهترین مدل‌های سشوار پرومکس؛ معرفی ۷ مدل حرفه‌ای و کاربردی را از دست ندهید.

تاریخچه آرایش چشم با سایه

تاریخچه آرایش چشم قدمتی ۲۰۰۰ ساله دارد که به دوران مصر و بانوان مصری بازمی‌گردد. در دوران قدیم ماده‌ای به اسم سرمه که از ساییدن و آسیاب کردن مواد گوناگون و دوده مغز بادام درست می‌شد، برای برجسته کردن چشمان بانوان خانواده سلطنتی استفاده می‌شد.

در تاریخچه میکاپ گفته می‌شود که مصریان باستان از سرمه برای تقلید از ظاهر خدایان خود استفاده می‌نمودند. طولی نکشید که استفاده از سایه چشم در میان زنان یونانی و رومی نیز رواج پیدا کرد و در این سرزمین‌ها برعکس اعتقادات مذهبی، بانوان برای زیبایی بیشتر خود به استفاده از این وسیله آرایشی روی آوردند. برای انتخاب درست این محصول، راهنمای خرید پالت سایه چشم؛ ۹ نکته برای انتخاب پالت اصل و باکیفیت را بخوانید.

تاریخچه آرایش با رژ لب

در تاریخچه آرایش صورت گفته شده است که قدمت رژ لب به حدود پنج هزار سال قبل بازمی‌گردد. محققان معتقدند در گذشته زنان بین‌النهرین نخستین کسانی بودند که از رژ لب استفاده می‌کردند. براساس رسم و رسوم دیرینه آن‌ها، رژ لب از جواهرات درجه دو و خردشده درست می‌شده است. در تاریخچه آرایش با رژ لب گفته شده که در تمدن کهن دره سند، رژ لب افزون بر لب‌ها برای جذاب‌تر جلوه دادن دیگر اندام‌ها هم استفاده می‌شد.

مصریان باستان رنگ قرمز را از قارچی به اسم فوکوس الگین به دست می‌آوردند و به آن ۰.۰۱٪ یُد و کمی بُرُم اضافه می‌کردند. کلئوپاترا از سوسک‌های کارمین که موجب ایجاد بیماری‌های خطرناکی می‌شد برای درست کردن رژ لب‌هایی به رنگ قرمز پررنگ و از مورچه‌ها برای ماندگاری آن استفاده می‌کرد.

اما با گذر زمان رژ لب‌ها دستخوش تغییرات فراوانی شدند. به عنوان مثال برای براق شدن و جلوه بیشتر لب‌ها در ساخت آن‌ها از ماده‌ای به دست آمده از فلس ماهی استفاده می‌شد.

تاریخچه میکاپ با رژ لب در اسلام به زمانی بازمی‌گردد که متخصص آرایش و زیبایی مشهوری به اسم ابوالقاسم زهراوی رژ لب جامد و معطری درست کرد که در قالبی فشرده طراحی شده بود. بعد از آن در قرون وسطی، کلیساها مصرف رژ لب را ممنوع اعلام نمودند، چرا که استفاده از رژ لب را تجسمی از تصویر شیطان می‌دانستند.

اما دوباره در قرن شانزدهم میلادی در اروپا رنگ کردن لب‌ها رواج پیدا کرد. تاریخچه آرایش در دوران ملکه الیزابت اول بسیار جالب است؛ در آن زمان لب‌های قرمزرنگ و صورت کاملاً سفید تبدیل به یک مد شده بود. رژ لب در آن دوره از ترکیب موم و گلبرگ‌های قرمز گل‌ها و گیاهانی مانند چغندر تهیه می‌شد و استفاده از رژ لب مختص بانوانی از طبقه اجتماعی بالا و بازیگران بود.

جمع‌بندی؛ درس‌هایی از تاریخچه آرایش صورت

تاریخچه آرایش صورت نشان می‌دهد که آرایش از دیرباز فقط یک کار زیبایی نبوده؛ بلکه نشانه جایگاه اجتماعی، باور مذهبی و خلاقیت انسان در استفاده از مواد طبیعی بوده است. از سرمه مصریان و حنای ایرانیان تا ریمل یوجین ریمل و رژ لب جامد زهراوی، هر دوره سهمی در شکل‌گیری لوازم آرایشی امروزی داشته است. شناخت این مسیر به ما کمک می‌کند انتخاب آگاهانه‌تری در خرید و استفاده از لوازم آرایشی داشته باشیم و به ریشه‌های فرهنگی آن احترام بگذاریم.